Kartografia

winieta_kartografia

Pomorze

Pomorze jest rozległą krainą historyczną na terenie Polski i Niemiec, u ujścia Recknitz (staropomorska "Reknica", rzeka w Meklemburgii), Odry i Wisły do Bałtyku. Nazwa ma rodowód słowiański, odnosi się do "krainy leżącej nad morzem czyli blisko morza". Polskie "Pomorze", w wersji Kaszubów i Pomorzan "Pòmòrskô", łacina określa: "Pomerania", Niemcy i Szwedzi - Pommern. Po raz pierwszy nazwa Pomorza pojawia się w 1046 r. w "Rocznikach” klasztoru z Nieder Altaich, gdzie wspomina się o "Siemyślu księciu Pomorzan".
Pomorze obejmuje znaczny obszar w północnej części Rzeczypospolitej i Niemiec. Obejmuje Pomorze Przednie, Rugię, Pobrzeże Szczecińskie, Pobrzeże Koszalińskie, Pomorze Gdańskie, Kaszuby i Pojezierze Pomorskie. Granice regionu opierają się na Recknitz (Reknicy) na zachodzie, na linii Warty i Noteci na południu oraz na linii Wisły i Drwęcy na południowym wschodzie.


Współcześnie, po zmianie granic na konferencjach pokojowych kończących II wojnę światową (Teheran, Jałta, Poczdam) większa część Pomorza znajduje się w granicach Polski, w obrębie województw: zachodniopomorskiego, pomorskiego i kujawsko-pomorskiego. Niewielkie fragmenty regionu znajdują się w województwach: wielkopolskim i lubuskim.

Po stronie niemieckiej znajduje się historyczne Pomorze Przednie (Vorpommern). Jego terytorium prawie w całości znajduje się w obrębie kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern), jedynie tereny nadodrzańskie z miastami Schwedt i Gartz wchodzą w skład kraju związkowego Brandenburgia.


Materiały zamieszczone w zasobach niniejszej witryny przede wszystkim obejmują tereny położone na tzw. Pobrzeżu Szczecińskim, po zachodniej i wschodniej stronie Odry oraz wokół Zalewu Szczecińskiego. Bieg dolnej Odry, od Szczecina aż do jej ujścia jest częścią historycznej granicy Pomorza Przedniego (Vorpommern) oraz Pomorza Tylnego (Hinterpommern). Zróżnicowanie obu części - geograficzne, historyczne oraz społeczno-kulturowe wiąże się z dziejami Księstwa Pomorskiego, z którego pierwotnej postaci wyodrębniło się kilka autonomicznych dzielnic.


Kartografia pomorska


Znane dziś dzieje kartografii pomorskiej zaczęły się stosunkowo późno, bowiem dopiero w połowie XVI wieku. 
Po raz pierwszy Niemcy i nazwa "Pomern" pojawiły się w druku na mapie autorstwa Hieronima Münzera, umieszczonej w "Kronice świata" Hartmanna Schedela (1440-1514), opublikowanej w roku 1493. Jest to jednak bardziej godny odnotowania szkic niż odwzorowanie kartograficzne. Listę tych ostatnich otwiera mapa Petrusa Artopaeusa przygotowana dla "Cosmographii" Sebastiana Münstera (1550). Na niej, przez ponad pół wieku wzorowali się inni wydawcy, włącznie ze sławnym Abrahamem Orteliusem.

Prawdziwym przełomem było dokonanie Eilhardusa Lubinusa, który w roku 1618, po ośmiu latach pracy, opublikował pierwsze wydanie swojej sławnej mapy. Dzieło zostało oparte na bezpośrednich pomiarach i badaniach w terenie, cechuje je duża dokładność i jest do dziś ciekawym źródłem historycznym. Większość map ogólnych, prezentujących Pomorze w XVII stuleciu pozostaje pod wpływem i w zależności wobec mapy Lubinusa.


Pod koniec XVII wieku interesujące konsekwencje przyniosło przejście dawnych ziem Księstwa w ręce szwedzkie. Na przełomie stuleci (1692-1709) Szwedzi wydali obszerny zestaw map i planów pomorskich miejscowości, oryginały znajdują się dziś w Greifswaldzie i w latach 2004-2006 zostały zeskanowane i udostępnione w formie cyfrowej.


Kolejny punkt zwrotny wiąże się z dziejami Pomorza po roku 1721. Wtedy bowiem, po zakończeniu Wojny Północnej, Pomorze zostaje włączone w obręb Królestwa Prus, a jedną z konsekwencji tego faktu jest intensywna kolonizacja, prowadzona przez Fryderyka Wilhelma I i jego syna Fryderyka II, nazwanego Wielkim. Efektem długoletnich starań jest powstanie dużej liczby nowych miejscowości, całkowicie zmieniających obraz słabo dotąd zaludnionych terytoriów.


Konieczność wykonania nowych map odczuwali już Francuzi w epoce wojen napoleońskich, krótko, bo tylko siedem lat (1806-1813) władający Szczecinem i okolicą (aż po Nowe Warpno). Okres po napoleoński, czyli wiek XIX, otwiera czasy nowożytne, charakteryzujące się wszechstronnym rozwojem wszelkich nauk, w tym również nowoczesnej kartografii. Jej osiągnięcia, oparte na założeniach sformułowanych po raz pierwszy w roku 1821 przez generała Karla Müfflinga, prowadzą do powstania świetnego zbioru nowoczesnych map całych Niemiec. Prace dziewiętnastowieczne zostały na nowo podjęte po roku 1919 i przed końcem III Rzeszy powstał wyborny, kompletny zestaw bardzo dokładnych map całego kraju, rozrysowanych w skali 1:25 000, które przeszły do historii pod nazwą Messtichblatt’ów.


Polska kartografia pomorska po II wojnie światowej i przesunięciu granic bazuje najpierw na osiągnięciach niemieckich, wydając kiepskie kopie Messtichblatt’ów, najczęściej opatrzone klauzulą „tajne” i „do użytku wewnętrznego”. Ciekawostką są mapy propagandowe, powstałe krótko po roku 1946, starające się przekładać nazwy miejscowości niemieckich na rzeczywiste lub mniemane nazewnictwo wczesnopomorskie. Bardzo trudne do pozyskania są bardziej dokładne mapy z lat 50. i 60. XX wieku.


W kartografii światowej cezurę roku 1950 przyjmuje się jako datę początku rozwoju współczesnych technik i dokonań, owocujących obrazem satelitarnym, GPS i witrynami w rodzaju Google Maps czy Google Earth.


Winieta niniejszej strony pokazuje szkic terenów objętych nazwą "Pomorze", wraz z zaznaczeniem podziału na Pomorze Przednie (Vorpommern) oraz Tylne (Hinterpommern). Herby przedstawiają właścicieli Pomorza. Z lewej strony  umieszczony został herb stosowany w czasach Księstwa Gryfitów. Z prawej, na górze - herb Królestwa Szwecji. Niżej - herb  francuski  z okresu I  Cesarstwa, obok (z prawej) - herb Królestwa Prus. Na dole, od strony lewej - herby: II Rzeszy (cesarstwo), III Rzeszy, współczesnych Niemiec i Rzeczpospolitej Polskiej, obecnych właścicieli historycznego Pomorza.

Uzupełnieniem ww. mogłyby być jeszcze dwa herby: carskiej Rosji (krótkotrwała obecność podczas wojny siedmioletniej) oraz ZSRR, którego wojska stacjonowały na Pomorzu niemieckim i polskim do lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Była to jednak obecność militarno-półokupacyjna, która pod żadnym względem nie wzbogaciła zasobów historycznej krainy.

 

_______

 

Dział "Kartografia", choć bardzo bogaty, nie zawiera kompletnego opisu wszystkich znanych dzieł z różnych epok. Zestawiliśmy tu przedstawienia najbardziej reprezentatywne dla danego okresu, umożliwiając śledzenie zmian w odzwierciedleniach kartograficznych. Mapy sprzed II połowy XIX wieku, poza walorem w postaci informacji o istnieniu jakichś miejscowości, są również skarbnicą ikonograficzną. Zawierają ryciny herbów, widoki miast i portrety panujących, zwykle oddane z dużą starannością. Najlepsze dokonania można przejrzeć na dalszych stronach.

 

Uwaga techniczna: Jak korzystać z map?

Znaczna część map może być powiększona. Do pełnego ekranu, a potem do najdrobniejszych szczegółów. Kiedy otworzymy link powiększenia - w centralnej części ekranu pojawi się najpierw ekran Zoomify. Na dole jest pasek sterujący. Ukośna kreska - beleczka z prawej strony (na końcu) powiększa mapę do formatu ekranu.
Po kliknięciu mapa, jeszcze zmniejszona, pojawi się w centralnej części ekranu. Z informacją na wstążce, że z pełnego formatu wychodzi się klawiszem Esc. Wstążka po chwili zniknie. Należy kliknąć na mapę myszą - rozwinie się w pełnoekranową. Na dole jest suwak skali - możemy powiększyć mapę do maksymalnego obrazu. Zaletą programu jest samoostrzenie. Nawet najmniejsze szczegóły po kilku sekundach stają się ostre.

   

Copyright © 2011 police - Design & Engine - strony www - FineCMS.pl
dodaj_1_do_licznika(); dodaj_1_do_licznika();