Epoka Książąt Pomorskich

Police, rozplanowane na planie prostokąta, miały centralny plac kościelny i trzy ulice w kierunku północ-południe oraz osiem uliczek prostopadłych przecinających główne ciągi komunikacyjne. Miały też, co jest poświadczone źródłowo, świątynię Mariacką wzmiankowaną w 1269 r. Początkowo był to kościółek drewniany, następnie murowany. Na początku XVI wieku podjęto jego przebudowę, przerwaną przez pożar miasta w roku 1510. W cztery lata później (1514)  został odbudowany, przyjmując formę późnogotyckiego halowego kościoła Mariackiego, któremu w 1735 r. zafundowano barokowy hełm wieży.19

W 1583 r. w Policach było 89 domów mieszkalnych, w dziesięć lat później już 136, ale w 1638 r. tylko 70 domostw.20

 

Początkowo Policami, po lokacji, zarządzał wójt. Burmistrz i rada po raz pierwszy zostali wymienieni w 1294 r. przy nadaniu miastu przywilejów na Odrze. Z kolei w 1300 r. w źródłach wymienieni zostali ławnicy miejscy. Rada miejska składała się z dziewięciu osób, w tym trzech burmistrzów, dwóch skarbników i czterech rajców.21

Dużymi atutami miasteczka były m.in. mała przystań rzeczna na Łarpi, umożliwiająca uprawianie rybołówstwa, urodzajne okoliczne pola oraz możliwość eksploatacji lasów Puszczy Wkrzańskiej.

Na początku XIV w. Police były ośrodkiem miejskim liczącym około pół tysiąca mieszkańców. Oprócz głównych zajęć policzan (rolnictwo, hodowla, rybołówstwo) znaczenia nabierała uprawa chmielu. Wzrastała też liczba zakładów rzemieślniczych.

 

Po utracie autonomii Police popadły w liczne konflikty ze Szczecinem, przede wszystkim ze względu na chęć odzyskania autonomii samorządowej i sądowej oraz suwerenności gospodarczej. Spory nasiliły się zwłaszcza w drugiej połowie XVI w. W celu ich zażegnania interweniował osobiście książę szczeciński Jan Fryderyk, który wziął udział w spotkaniu 21 lipca 1571 r. w szczecińskim ratuszu w celu rozstrzygnięcia waśni. Police jednak nie odzyskały samodzielności, przedstawiciele miasta musieli potwierdzić zwierzchnictwo Szczecina oraz zobowiązali się do wspierania patrona we wszystkich jego działaniach, ponoszenia na jego rzecz ciężarów podatkowych, m.in. 50 guldenów olbory * i daniny w naturaliach: deputat masła dla burmistrza Szczecina, 400 sągów drewna i pięć dni rocznie pańszczyzny pieszej. W zamian za to Police otrzymywały ze Szczecina 16 beczek piwa, a mieszkańcy mogli w lasach Szczecina zbierać trzcinę i chrust na swoje potrzeby oraz wycinać tyczki do plantacji chmielu22.

Na przełomie XV-XVI w. Police były miasteczkiem słabo rozwijającym się, nieco zapomnianym. Nadzieję na poprawę sytuacji przyniosły rządy księcia pomorskiego Bogusława X, jednoczącego Pomorze po rozbiorze dzielnicowym. Książę potrzebował sojuszników, dlatego w 1482 r. zwolnił Police ze świadczenia stanu, czyli utrzymania orszaku książęcego na koszt mieszkańców podczas pobytu w mieście23.

 

W Policach w XVI-XVII w. funkcjonowało kilkanaście zakładów rzemieślniczych, w tym: skórzano-futrzarskie, tekstylne, drzewne, metalowe, tkackie, spożywcze, bednarskie, krawieckie, garbarskie i szewskie. Ludność nadal trudniła się rolnictwem, hodowlą, rybołówstwem i uprawą chmielu. W tym czasie, w związku z reformacją, upadło znaczenie Jasienicy jako ośrodka życia zakonnego. Klasztor został zlikwidowany w roku 1535.

Na początku XV w. w odległym od Polic o 10 km Drogoradzu zaczęto wydobywać rudę darniową zawierającą około 15% żelaza. Tam też od XVII w. rozwijał się ośrodek wydobycia rudy, którą początkowo przerabiano w miejscowych kuźniach, a od połowy XVIII w. wysyłano do huty w Torgelow.

 

W 1692 r. w Policach poświadczone jest istnienie: 31 rolników, dziewięciu niciarzy, dwóch kołodziejów, dwóch krawców, dwóch szewców, 24 rybaków, rzeźnika, cieśli okrętowego, 14 robotników dniówkowych, dwóch balwierzy, 17 piwowarów, 13 gorzelników, lekarza, trzech burmistrzów, dwóch skarbników i czterech rajców miejskich. W mieście i okolicy spisano 485 mórg pól uprawnych, 196 mórg łąk, 1230 mórg lasów i 35 mórg stawów rybnych24.

 

Plagą miasta były częste pożary. Police zabudowane były domami o konstrukcji ryglowej, pokrytymi strzechą, dlatego każda nieuwaga mogła spowodować wzniecenie ognia. Kroniki odnotowują pożary w latach: 1510, 1540, 1596, 1603, 1650 i 1735. Płonęły domostwa oraz budynki magistrackie i świątynie. W 1510 r. spłonął kościół Mariacki, w 1596 r. spaliło się 45 domów mieszkalnych, a w 1735 r. niemal całe miasto. Po kataklizmach starano się domy odbudowywać lub wznosić nowe. Police nawiedzały także powodzie, zwłaszcza na początku XX w.25

 

Siedemnastowieczne wojny na Pomorzu Zachodnim nie ominęły również Polic. W 1627 r., podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648), kwaterowało tu 394 żołnierzy cesarskich Albrechta von Wallensteina, nałożona zaś kontrybucja wynosiła 6000 guldenów.26

Pokój westfalski z 1648 r. zmienił granice polityczne na Pomorzu. Po śmierci ostatniego księcia z dynastii Gryfitów, Bogusława XIV w 1637 r. Księstwo Pomorskie stało się przedmiotem rywalizacji Brandenburgii i Szwecji. Ostatecznie po pokoju z 1648 r. kraj został podzielony między obu rywali. Police wraz ze Szczecinem i całym ujściem Odry otrzymali Szwedzi, którzy już od 1630 r. kontrolowali Pomorze.27

Jan Matura, konsultacja dr Paweł Gut

 

_______

 

Przypisy

19 L.W. Brüggemann, Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königlichen Preussischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern, Stettin 1779, Th. 1, s. 159; H. Lemcke, Die Bau und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, Th. II, H. V Kreis Randow, Stettin 1901, s. 96–103.
20 K. Maronn, Stettin–Pölitz und Messenthin, 4. revidierte Auflage, Kiel 2000, s. 138.
21 G. Kupke, Bannier, Geschichte der Stadt Pölitz, „Unser Pommerland”, Jg. 15 (1930), s. 445-446.
22 Regesty dokumentów miasta Szczecina z lat 1243–1856, opracowanie i tłumaczenie R. Gaziński, J. Grzelak, J. Podralski, Szczecin 1993, nr 244–245; H. Berghaus, Landbuch von Pommern und Rügen, II. Th. Bd. II, Anklam– Berlin 1865, s. 1478–1480; B. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478–1713, w: Dzieje Szczecina, t. II, s. 352.
23 B. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi..., s. 241–242.
24 T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy, Szczecin 1991, s. 200.
25 K. Maronn, Stettin–Pölitz und Messenthin, s. 138–152, 158.
26 T. Białecki, L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin stary i nowy, s. 200; H. Lesiński, Kryzys gospodarczy i społeczny oraz próba jego przezwyciężenia, w: Historia Pomorza, t. II, cz. 3, red. G. Labuda, Poznań 2003, s. 153.
27 Z. Szultka, Pomorze Zachodnie w okresie rywalizacji szwedzko-brandenbursko-pruskiej o Szczecin i ujście Odry, w: Historia Pomorza, t. II, cz. 3, s. 234–238.

Copyright © 2011 police - Design & Engine - strony www - FineCMS.pl
dodaj_1_do_licznika(); dodaj_1_do_licznika();